Inleiding

Mufti versus Juris Doctor: culturele en juridische perspectieven in de Nederlandse rechtszaal

“Mufti” is doorgaans een islamitische rechtsgeleerde, terwijl “Juris Doctor” een academische graad is (voornamelijk uit de VS). In Nederland is het vergelijkbaar met master (LL.M). Een LL.M. (Master of Laws) in het recht is een gespecialiseerde masteropleiding die je juridische kennis verdiept en je voorbereidt op een carrière als jurist, advocaat, rechter of beleidsmaker.

Mag de mufti fatwa geven over zaken waarbij geen rekening wordt gehouden met Nederlands civiel recht.

In principe is een mufti een eerbiedwaardige islamitische rechtsgeleerde die islamitische jurisprudentie (fiqh) toepast om fatāwa (juridische adviezen) te geven over religieuze en sociale kwesties. Die fatāwa zijn bedoeld om moslims te helpen hun leven te leiden volgens islamitische principes.

1. Rechtsgeldigheid in Nederland
   Een fatwa is niet hetzelfde als een bindend juridisch oordeel binnen het Nederlandse civiel recht. Nederlandse rechtbanken erkennen een fatwa niet als formeel juridisch advies of bindende uitspraak. Civiel recht en bestuursrecht in Nederland zijn gebaseerd op Nederlandse wetten en jurisprudentie, niet op islamitische wetgeving.

2. Mufti zonder Nederlandse rechtenstudie
   Het feit dat een mufti geen rechtenstudie in Nederland heeft gevolgd, betekent dat hij waarschijnlijk niet bekend is met de Nederlandse wetgeving. Daardoor kan hij geen advies geven dat juridisch klopt binnen het Nederlandse rechtssysteem. Hij kan alleen adviseren vanuit islamitisch perspectief.

3. Praktische toepassing
   Veel moslims kunnen wel waarde hechten aan de fatwa van een mufti, maar als het gaat om kwesties als familierecht, erfrecht, contracten, echtscheidingen, etc., gelden de Nederlandse wetten en die worden door Nederlandse rechters gehandhaafd. Een fatwa kan een leidraad zijn, maar is niet bindend.

Kort samengevat
Een mufti kan zeker fatwa geven over zaken zonder rekening te houden met het Nederlands civiel recht, en zonder Nederlandse rechtenstudie, maar zulke fatwa zijn niet juridisch bindend in Nederland. Ze zijn bedoeld als religieus advies voor moslims, niet als juridisch advies binnen het Nederlandse rechtsstelsel.

Wat weegt zwaarder bij de rechter, een fatwa of juridisch advies van een Toetsingsambtenaar (TA) of Juris Doctor (JD)

In een Nederlandse rechtszaak weegt juridisch advies van een Toetsingsambtenaar zwaarder dan een fatwa, en wel om de volgende redenen:

Juridisch advies van een Toetsingsambtenaar:

• Is gebaseerd op Nederlandse wet- en regelgeving.
• Is opgesteld door een ambtenaar die bevoegd is om te toetsen aan publiekrechtelijke normen (zoals het omgevingsrecht, bestemmingsplannen, Wabo, enz.).
• Kan als ambtelijk advies worden meegewogen door de rechter, en is vaak relevant in procedures over vergunningen, bezwaren en bestuursrecht.
• Heeft in veel gevallen formele status binnen het besluitvormingsproces.

Fatwa:

• Is een religieus advies, vaak binnen de islamitische rechtsleer.
• Heeft geen formele juridische status binnen het Nederlandse rechtsstelsel.
• Kan eventueel cultureel of moreel gewicht hebben in zaken waarin religieuze overtuiging een rol speelt (bijvoorbeeld in familierecht of gewetensbezwaren), maar is niet bindend voor een rechter.
• Wordt alleen overwogen als het relevant is voor de context of motivatie van een partij, niet als juridisch toetsingskader.

Conclusie:

De rechter hecht meer waarde aan juridisch advies van een Toetsingsambtenaar, omdat dat direct verband houdt met de Nederlandse wetgeving. Een fatwa kan hooguit een persoonlijke of culturele context bieden, maar heeft geen rechtskracht in Nederland.

Als de Toetsingsambtenaar advies uitbrengt aan de rechter maar niet als ambtenaar.

Advies van een Toetsingsambtenaar als privépersoon (dus niet in ambtelijke hoedanigheid):

• Wordt gezien als een deskundig advies, maar niet als een officieel of bindend overheidsstandpunt.
• De rechter kan het meewegen als “partijdeskundigheid”, mits het goed onderbouwd is.
• Het heeft juridisch minder gewicht dan een formeel ambtelijk advies of een rapport van een door de rechter benoemde onafhankelijke deskundige.
• De rechter kijkt kritisch: is het objectief? Is het gebaseerd op wet- en regelgeving? Is het mogelijk bevooroordeeld?

Vergelijking met een fatwa in dit geval:

• Een fatwa blijft een religieus document zonder juridische status.
• Een deskundig, feitelijk onderbouwd advies van een Toetsingsambtenaar (ook als privépersoon) weegt nog steeds zwaarder dan een fatwa.
• De rechter kijkt altijd naar relevantie voor de zaak, objectiviteit, en juridische onderbouwing.

Samenvattend

Zelfs als een Toetsingsambtenaar geen ambtelijk advies geeft, maar puur op persoonlijke titel een juridisch onderbouwd advies indient, dan weegt dat juridisch nog altijd zwaarder dan een fatwa, omdat het gebaseerd is op Nederlands recht.

Mag een Doctor of Jurisprudence Shari’ah and Law een fatwa geven als hij tevens PhD in Islamic Studies heeft.

Of een persoon een fatwa mag geven in Nederland hangt niet alleen af van zijn diploma’s, maar vooral van zijn kennis, gezag binnen de islamitische gemeenschap en de erkenning door bevoegde geleerden of instanties.

De persoon in kwestie:

• Heeft een Doctor of Jurisprudence (Shari’ah and Law), dit wijst op een gevorderde opleiding in islamitische rechtsgeleerdheid.
• Is tevens PhD in Islamic Studies academisch hoogstaand.

Mogen dergelijke personen fatwa’s geven?

Mogelijk ja, mits:

1. Voldoende kennis van de usool al-fiqh (juridische bronnenleer);
2. Bekwaamheid in qiyās, ijtihād en het correct toepassen van de Shari’ah-principes;
3. Erkenning van andere geleerden of een autoriteit in zijn land of rechtsschool;
4. Fatwa’s worden binnen zijn madhhab (rechtsschool) gegeven, tenzij hij bevoegd is tot ijtihād mutlaq (algemene rechtsinterpretatie), wat zeldzaam is.

Belangrijk onderscheid:

• Academische titels (zoals PhD) tonen scholing aan.
• Mufti-autoriteit (de bevoegdheid om fatwa’s te geven) vereist ook praktische training, goedkeuring door andere mufti’s, en vaak erkenning door een fatwacouncil of islamitische instelling.

Wat zegt de islamitische traditie?

In de klassieke traditie (zoals bij Al-Ghazālī of Al-Nawāwi) is het geven van een fatwa een zware religieuze verantwoordelijkheid die alleen iemand mag dragen die:

• Diepgaande kennis heeft van de Qur’ān, Hadith, consensus (itjma’), en analogie (qiyās);
• De context en belangen (Maqāsid al-Shari’ah) begrijpt;
• Niet alleen geleerd is, maar ook godsvruchtig (taqwa).

Conclusie:

Een Doctor of Jurisprudence in Shari’ah and Law met een PhD in Islamic Studies zou in principe bekwaam kunnen zijn om fatwa’s te geven, maar alleen als hij erkend wordt als mufti of deel uitmaakt van een officiële of gezaghebbende religieuze raad. Indien hij dat niet is, dan mag hij juridische opinies of adviezen geven, maar geen fatwa in de religieuze zin.

Situatie met betrekking tot fatwa’s in Nederland

• Er is géén officiële, door de staat erkende fatwaraad, zoals in sommige islamitische landen (bijv. Dar al-Iftā in Egypte of Jordanië).
• Nederland kent scheiding tussen kerk en staat. De overheid bemoeit zich niet met religieuze titels of de bevoegdheid om fatwa te geven.
• Dat betekent: iedereen met voldoende religieuze scholing en achterban kan in principe een fatwa uitvaardigen, net als iedereen zich jurist mag noemen omdat het geen beschermde titels zijn in Nederland, maar de waarde van die fatwa hangt af van:
  • Zijn/haar kennis en integriteit (taqwa),
  • De aanvaarding door de gemeenschap.

Dr. Tangali in die context

Gezien zijn:

• Academische graden in Shari’ah & Islamic Studies,
• Autorisaties (ijāzah) voor Shari’ah opleidingen van traditionele geleerden zoals Taajush Shari’ah en Allāma Abdul Wajīd,
• Positie als docent, schrijver en directeur van islamitische opleidingsinstituten kan hij in Nederland gewoonlijk als mufti functioneren binnen zijn gemeenschap en fatwa’s geven, zij het niet bindend voor iedereen.

In Nederland is het dus: Toegestaan om fatwa’s te geven mits men erkend wordt door zijn achterban én theologisch gekwalificeerd is, maar niet wettelijk erkend of bindend, omdat de overheid daar geen rol in speelt.

Ter vergelijking

Land	Officiële Fatwaraad?	Bindende fatwa’s?	Staat erkent titel ‘mufti’?
Egypte	Ja (Dar al-Iftā)	Ja, voor rechtbanken	Ja
Marokko	Ja (Conseil Supérieur)	Ja	Ja
Nederland	❌ Nee	❌ Nee	❌ Nee
Turkije (Diyanet)	Ja	Ja (intern)	Ja

Conclusie

Dr. Mohamed Juzoef Tangali mag fatwa’s geven binnen Nederland op basis van zijn scholing en erkenning, zolang hij:

• Zich houdt aan de principes van fiqh en ijtihād,
• Zijn fatwa’s niet presenteert als juridisch bindend voor buitenstaanders.

Zijn status als mufti is legitiem binnen zijn theologische en sociale kring, zoals gebruikelijk in een pluralistisch land als Nederland.

Overzicht van zijn juridische functie in Nederland

Toetsingsambtenaar-diploma

Dit is een erkende Nederlandse civiel-juridische kwalificatie. Een toetsingsambtenaar werkt bij een gemeente en beoordeelt o.a. vergunningaanvragen, juridische geschillen en handhavingsbesluiten, dus een rol met publieke bevoegdheid.

Juridische besluitvorming bij gemeente Amsterdam door Tangali

Hij heeft als Toetsingsambtenaar/beslisser juridisch onderzoek, terugvordering & verhaal en financiën besluiten genomen (zoals Wabo-besluiten, bezwaarafhandeling, handhavingszaken, executoriale beslaglegging, subsidies, onderhoudsplicht [alimentatie]), dus wijst dit op:

• Reële ervaring binnen het Nederlandse bestuursrecht;
• Actieve participatie in het publieke bestuursapparaat wat zeldzaam is voor iemand met ook islamitisch-juridische autoriteit.

Wat betekent dit dubbelprofiel?

Sterke combinatie:

• Zijn academische islamitische scholing (Shari’ah & law, PhD Islamic Studies),
• In combinatie met praktische juridische ervaring in Nederland (gemeente Amsterdam, toetsingsambtenaar), maakt hem tot iemand die islamitisch-juridische adviezen (fatwa’s) kan uitvaardigen die rekening houden met de Nederlandse wetgeving en context.

Voorbeeld:

Bij vragen over echtscheiding, uitkeringen, erfrecht of islamitisch financieren kan hij:

• De islamitische kaders correct toepassen (zoals talāq of wasiyyah),
• Tegelijkertijd de juridische haalbaarheid en geldigheid binnen het Nederlands bestuurs- en civiel recht beoordelen.

Belang voor de moslimgemeenschap in Nederland

Een figuur als Dr. Tangali:

• Is zeer waardevol voor integratie van religieuze normen in een seculiere samenleving;
• Kan dienen als brugfunctie tussen moskeeën/gelovigen en officiële instanties;
• Heeft meer legitimiteit bij beleidsmakers én religieuze leiders dan een puur theologische of puur bestuurlijke figuur.

Conclusie

Dr. Tangali:

• Mag van de Nederlandse overheid fatwa’s geven, zoals besproken;
• Heeft ook de civiel-juridische bevoegdheid en ervaring om die fatwa’s af te stemmen op de realiteit van het Nederlandse recht;
• Behoort daarmee tot een zeldzaam profiel: islamitisch rechtsgeleerde én Nederlands bestuursjurist.
• Bijstandsaanvraag i.c.m. eigendom of zakāt-ontvangst,
• Alimentatieplicht in islam en in Nederlandse wet,
• Hoe men rechtmatig gebruikmaakt van overheidsvoorzieningen,
• Islamitische kaders voor schuldsanering of kwijtschelding.

Voorbeeldvragen die hij goed kan beantwoorden:

Vraag	Waarom Tangali geschikt is
Mag ik als moslim bijstand aanvragen als ik zakāt ontvang?	Hij kent beide systemen (zakāt vs. bijstandstoets)
Hoe zit het met onderhoudsplicht volgens islam én gemeente?	Hij kent fiqh én verhaalregels
Is fraude met uitkering harām en wat zijn de gevolgen?	Hij kent Awb + morele dimensie
Mag ik een boete terugbetalen in termijnen volgens islamitisch recht?	Hij begrijpt incasso/boetebeleid én fiqh al-mu’amalāt

Werkt de Toetsingsambtenaar op mandaat van de rechtspraak?

De Toetsingsambtenaar werkt niet rechtstreeks onder mandaat van de Rechtspraak zoals rechters of griffiers dat doen. In plaats daarvan handelt deze ambtenaar binnen het kader van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en op basis van mandaatregelingen die zijn vastgesteld door het betreffende bestuursorgaan, zoals de gemeente of een uitvoeringsinstantie.

Wat betekent dat concreet?

• De Toetsingsambtenaar voert taken uit namens het bestuursorgaan, bijvoorbeeld het beoordelen van bezwaarschriften of het nemen van besluiten in sociale zekerheidszaken, zoals executoriale beslaglegging, terugvordering en verhaal, boeteoplegging.
• Dit gebeurt op basis van een mandaatbesluit, waarin staat welke bevoegdheden zijn gedelegeerd naar de Toetsingsambtenaar en onder welke voorwaarden.
• De Rechtspraak (zoals rechtbanken) komt pas in beeld als een besluit van de Toetsingsambtenaar wordt aangevochten en er een juridische procedure volgt.

Samenvatting

Dr. Tangali heeft dus gewerkt op hoog juridisch niveau binnen het Nederlandse sociale zekerheidsdomein en combineert dat met geavanceerde islamitische wetenschapskennis. Daardoor is hij uitzonderlijk goed gepositioneerd om: (1) relevante, contextuele fatwa’s te geven voor moslims in Nederland, (2) zowel religieus juist als juridisch uitvoerbaar te adviseren. Hij heeft als Toetsingsambtenaar in Amsterdam de gemeente vertegenwoordigd bij de rechtbank en zaken gewonnen, evenals als deskundige advocaten in Den Haag bijgestaan in juridische procedures en daar eveneens succesvolle uitspraken behaald.

Islamitisch recht (Mufti) vs. Nederlands recht (Jurist)

Het begrip mufti verwijst meestal naar een islamitische rechtsgeleerde die bevoegd is om religieuze juridische adviezen (fatwa’s) te geven op basis van de islamitische wetgeving (sharia). Dit is dus een religieus-juridische functie, terwijl een Nederlandse rechtenstudie zich richt op het seculiere rechtssysteem van Nederland.

Overzichtelijke vergelijking tussen de opleiding tot mufti (islamitisch rechtsgeleerde) en een academische studie Nederlands recht tot jurist:

Aspect	Opleiding tot Mufti	Opleiding tot Jurist Nederlands Recht
Doel	Fatwa’s uitvaardigen, islamitische wetgeving interpreteren	Juridische vraagstukken oplossen binnen het Nederlandse recht
Rechtskader	Shari’ah (Qur’an, Hadith, fiqh, usool al-fiqh)	Nederlands civiel, straf-, bestuurs- en staatsrecht
Opleidingsvorm	Religieuze scholing, vaak via madrassa’s of islamitische instituten	Bachelor of Laws (LLB), later mogelijk Master of Laws (LLM)
Duur	Vaak 6–10 jaar inclusief Alim-studie en specialisatie in fatwa’s	3 jaar bachelor + 1 jaar master (soms pre-master bij hbo)
Vakken	Fiqh, usool al-fiqh, tafsir, hadith, ethiek, fatwa-methodologie	Privaatrecht, strafrecht, bestuursrecht, staatsrecht, juridisch onderzoek
Taal	Arabisch en/of lokale taal zoals Urdu, Nederlands, Engels	Nederlands
Toepassingsgebied	Religieuze gemeenschappen, islamitische instellingen, moskeeën	Advocatuur, rechtspraak, overheid, bedrijfsleven
Titel na opleiding	Geen formele academische titel, maar religieuze autoriteit (Mufti)	Jurist, advocaat, rechter, etc. (met civiel effect bij master)
Toegang tot togaberoepen	Niet van toepassing	Wel mogelijk bij civiel effect na masteropleiding

Kernverschil: Een mufti heeft doorgaans een diepgaande kennis van islamitische bronnen zoals de Heilige Qur’an, Hadith, en fiqh-literatuur. De Nederlandse rechtenstudent daarentegen leert wetten interpreteren, juridische procedures toepassen en krijgt academische training in het seculiere rechtssysteem.

Kunnen de mufti en jurist aansprakelijk worden gesteld voor hun adviezen?

De wereld is verdeeld in een aantal rechtsstelsels zoals in onderstaand tabel is af te lezen.

In de meest rechtse kolom staat aangegeven waar de Shari’ah (het islamitisch recht) rechtsgeldig is voor de overheid. In Nederland en in landen waar het common law- of socialistische rechtssysteem geldt, is de Shari’ah niet van toepassing in rechtszaken; daar geldt het desbetreffende rechtssysteem.

Mufti en aansprakelijkheid

In de islamitische rechtsleer is een fatwa een niet-bindend juridisch advies dat wordt gegeven door een mufti, een geleerde met expertise in de sharia. De fatwa is bedoeld om richting te geven in situaties waarin de Koran en de Hadith geen expliciete uitspraak doen.

Wat als een fatwa schade veroorzaakt?

Er bestaat geen universele islamitische wet die bepaalt dat een mufti juridisch aansprakelijk is voor negatieve gevolgen van zijn fatwa. Als hij echter onzorgvuldig is geweest — bijvoorbeeld door advies te geven dat buiten zijn expertise valt of zonder voldoende onderbouwing — kan hij religieus verantwoordelijk worden gehouden. In sommige landen waar fatwa’s een officiële status hebben, zoals Egypte of Saoedi-Arabië, kunnen mufti’s ook publiekelijk ter verantwoording worden geroepen. In landen met een officiële fatwaraad, zoals Egypte of Marokko, kunnen mufti’s tevens intern tuchtrechtelijk worden aangesproken. In Nederland bestaat zo’n raad niet. De vroege islamitische geleerden waren juist extreem terughoudend met het geven van fatwa’s. Velen zeiden liever “Ik weet het niet” dan een ondoordacht advies te geven.

Juridische aansprakelijkheid van de mufti in Nederland

Een fatwa is een religieus advies zoals je inmiddels al weet, dus de mufti is niet automatisch aansprakelijk als iemand door het opvolgen van een fatwa in conflict komt met de Nederlandse wet. Nederlandse rechters toetsen uitsluitend aan de Nederlandse wetgeving, niet aan islamitische jurisprudentie. Als een mufti bewust aanzet tot handelen dat strafbaar is — zoals opruiing of het negeren van wettelijke verplichtingen — kan hij wél strafrechtelijk worden vervolgd. Denk bijvoorbeeld aan extreme gevallen, zoals het uitspreken van een fatwa die oproept tot geweld.

Stel dat een mufti een cliënt adviseert om een bepaald contract niet te ondertekenen vanwege religieuze bezwaren, en dat leidt tot een boete of rechtszaak, dan blijft de cliënt juridisch verantwoordelijk voor zijn eigen keuzes. De mufti kan niet aansprakelijk worden gesteld, tenzij hij bewust misleidende of onwettige adviezen gaf.

Privacy wetgeving: Wat is het gevolg als een mufti een fatwa geeft en deze zonder toestemming deelt met een derde?

Een fatwa is geen juridisch document, maar als de mufti vertrouwelijke informatie deelt die onder de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) valt, kan hij juridisch aansprakelijk zijn vooral als hij persoonsgegevens verwerkt zonder toestemming. Als een mufti een fatwa deelt met een derde zonder toestemming van de betrokken persoon, kunnen er onder de AVG serieuze gevolgen zijn vooral als de fatwa persoonsgegevens bevat.

Wat zijn persoonsgegevens volgens de AVG?

• Alles wat herleidbaar is tot een individu: naam, medische situatie, IBAN, IP-adres, familieomstandigheden, telefoonnummer, emailadres, diploma, etc.
• Een fatwa over een persoonlijke kwestie (bijv. echtscheiding, schulden, geloofspraktijk) kan dus onder deze definitie vallen.

Gevolgen van delen zonder toestemming

1. Onrechtmatige verwerking
   • Zonder geldige grondslag (zoals toestemming) is het verwerken of delen van persoonsgegevens verboden.
   • De mufti moet kunnen aantonen dat de betrokkene expliciet en geïnformeerd toestemming heeft gegeven.
2. Schending van vertrouwelijkheid
   • Als de fatwa gevoelige informatie bevat, zoals religieuze overtuigingen, dan valt dit onder bijzondere persoonsgegevens waarvoor uitdrukkelijke toestemming vereist is.
3. Risico op sancties
   • De betrokkene kan een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
   • Bij ernstige of herhaalde schendingen kan een boete volgen, afhankelijk van de context en impact.
4. Verlies van vertrouwen en reputatieschade
   • Ook buiten het juridische kader kan het delen van vertrouwelijke religieuze adviezen leiden tot sociale en morele repercussies.

Uitzonderingen

Alleen als er een andere rechtsgrond bestaat, zoals een wettelijke verplichting of een vitaal belang (bijvoorbeeld een medische noodzaak), mag informatie zonder toestemming worden gedeeld. Dat is echter zelden van toepassing op fatwa’s.

Nederlandse jurist

Een Nederlandsejurist (in welke juridische rol dan ook) opereert binnen het kader van het Nederlandse recht, en zijn adviezen kunnen wél juridische gevolgen hebben voor zowel de cliënt als voor hemzelf.  

Aansprakelijkheid van een Nederlandse jurist

Als een jurist een advies geeft dat leidt tot schade of juridische problemen voor de cliënt, dan gelden de volgende principes:

• Hij kan aansprakelijk worden gesteld op grond van een onrechtmatige daad of wanprestatie.
• Als hij bijvoorbeeld een contract opstelt dat juridisch ondeugdelijk is, of een verkeerd advies geeft waardoor de cliënt een boete krijgt, dan kan hij civielrechtelijk aansprakelijk zijn.
• Juristen hebben een beroepsaansprakelijkheid, en zijn vaak verzekerd via een beroepsaansprakelijkheidsverzekering.
• Hij is verplicht de AVG in zijn dagelijkse praktijk na te leven.

Voorwaarden voor aansprakelijkheid

Er moet dan wel sprake zijn van:

• Toerekenbare tekortkoming: de jurist heeft zijn zorgplicht geschonden.
• Schade: de cliënt heeft aantoonbare schade geleden.
• Causaal verband: de schade is direct gevolg van het advies.

Verschil met een mufti

• Een mufti geeft religieus advies zonder juridische status.
• Een jurist geeft juridisch advies dat geacht wordt correct en professioneel te zijn.
• De jurist kan dus wettelijk aansprakelijk worden gesteld, terwijl de mufti hooguit moreel of religieus verantwoordelijk is.

Advies aan de Nederlandse mufti

Laat de concept-fatwa toetsen door een jurist om de risico’s te beoordelen die kunnen voortvloeien uit de Nederlandse en Europese wetgeving. Neem contact op met JurisDoctor Tangali voor een vrijblijvend kennismaking, of een andere jurist.

TA en JD examen casussen, hypothetisch

Enkele zaken die in de Nederlandse Rechtsspraak zijn behandeld

Echtscheiding met nevenvoorzieningen en IPR

Vordering tot medewerking aan ontbinding van een religieus (Pakistaans-Islamitische) huwelijk.

Toepasselijk recht op verzoek van de vrouw tot betaling Iraanse bruidsgave. 

Verzoek tot echtscheiding afgewezen, niet aannemelijk dat de man met de vrouw is gehuwd.

Islam leidraad voor voornaamswijziging

Mufti heeft een persoon met de dood bedreigt

Gedaagde moet meewerken aan de religieuze echtscheiding (Islamitisch huwelijk)