Wat het vasten verbreekt en wanneer qaḍāʾen kaffārah verplicht worden

Inleiding

De regels rond het verbreken van het vasten behoren tot de meest fijnmazige onderdelen van de Hanafī‑fiqh. De Sharīʿah maakt een scherp onderscheid tussen handelingen die het vasten ongeldig maken, handelingen die daarnaast ook kaffārah verplichten, en situaties waarin slechts qaḍāʾ noodzakelijk is. Deze differentiatie is niet willekeurig, maar gebaseerd op de heiligheid van Ramadān, de rol van niyyah vóór fajr, en de aard van de overtreding. Door deze structuur te begrijpen, wordt duidelijk waarom sommige daden als minachting van de maand worden beschouwd en andere niet, en hoe de wetgever de vastende beschermt tegen zowel onnodige verzwaring als gemakzucht.

Leerdoelen

De student kan:

• De handelingen benoemen die het vasten verbreken én zowel qaḍāʾ als kaffārah verplichten.
• Situaties herkennen waarin het vasten wél wordt verbroken maar géén kaffārah verplicht is.
• De rol van niyyah vóór fajr uitleggen als juridisch criterium voor het verplicht worden van kaffārah.
• Het principe van herhaling toepassen: wanneer een tweede overtreding kaffārah verplicht maakt.
• De sharʿī‑voorwaarden voor het verplicht worden van kaffārah systematisch opsommen en toepassen.

Handelingen die het vasten verbreken én zowel qaḍāʾals kaffārah verplichten

Deze categorie betreft opzettelijke overtredingen tijdens een geldige Ramaḍān‑dag, waarbij:

• de vastende weet dat hij vast,
• een geldige niyyah vóór fajr heeft gemaakt,
• en bewust een handeling verricht die het vasten verbreekt.

1. Het opzettelijk eten of drinken van iets voedend of medicinaals: Dit omvat voedsel, drank, medicinale substanties, narcotische of bedwelmende middelen, alles wat via de mond in de maag komt.

2. Het opzettelijk roken: Roken verbreekt het vasten en maakt zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht. De rook bevat vaste en vloeibare deeltjes die via speeksel de maag bereiken.

3. Seksuele gemeenschap (vrijwillig of vrijwillig ondergaan). Elke vorm van seksuele gemeenschap verbreekt het vasten en vereist: qaḍāʾ en kaffārah.

4. Bewust verder eten nadat men denkt dat het vasten al ongeldig was. Zelfs wanneer men ten onrechte denkt dat het vasten al verbroken was, geldt: Als iemand bewust iets eet omdat hij denkt dat zijn vasten al verbroken was, dan wordt zijn vasten dán daadwerkelijk verbroken en zijn zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht.

Handelingen die het vasten verbreken en alleen qaḍāʾvereisen

1. Wanneer de niyyah vóór fajr niet is gemaakt. Als iemand geen niyyah vóór fajr heeft gemaakt en vóór daʿwah iets doet dat het vasten verbreekt: (1) volgens Imām Abū Yūsuf en Imām Muḥammad: qaḍāʾ + kaffārah en (2) volgens Imām al‑Aʿẓam Abū Ḥanīfah: alleen qaḍāʾ. Wanneer men een qaḍāʾ‑vasten, een gelofte‑vasten of een vrijwillig (nafl) vasten verbreekt, is er geen kaffārah verschuldigd.

2. Na daʿwah iets doen dat het vasten verbreekt. Na daʿwah (het midden van de Sharʿī dag): Als die persoon na de tijd van daʿwah eet of drinkt, is kaffārah volgens alle drie de imāms niet verplicht. Dus: alleen qaḍāʾ.

3. Het verbreken van andere soorten vasten. Kaffārah geldt alleen voor een geldig Ramaḍān‑vasten. Daarom: (1) qaḍāʾ‑vasten, (2) kaffārah‑vasten, (3) nadhr‑vasten en (4) nafl‑vasten vereisen geen kaffārah wanneer ze worden verbroken. Wanneer men een qaḍāʾ‑vasten, een gelofte‑vasten of een vrijwillig (nafl) vasten verbreekt, is er geen kaffārah verschuldigd.

Wanneer wordt kaffārah verplicht? (Samenvatting in tabelvorm)

De straf van kaffārah is de genoegdoening voor het ontheiligen van de eer en waardigheid van de gezegende maand Ramaḍān.

Categorie	Handeling	Breekt het vasten?	Qaḍāʾ verplicht?	Kaffārah verplicht?	Toelichting
1. Opzettelijkvoedsel‑ of drank-inname tijdens Ramaḍān	Eten, drinken, medicinale of voedende substantie innemen	Ja	Ja	Ja	Het eten of drinken van iets voedzaam verbreekt het vasten en maakt zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht.
2. Roken	Sigaretten, shisha, etc.	Ja	Ja	Ja	Roken verbreekt het vasten en maakt zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht.
3. Seksuele gemeen-schap	Vrijwillig of vrijwillig ondergaan	Ja	Ja	Ja	Het hebben van, of ertoe gebracht worden om seksuele gemeenschap te hebben, verbreekt het vasten en maakt zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht.
4. Bewust verder eten nadat men denkt dat het vasten al ongeldig was		Ja	Ja	Ja	Als iemand bewust iets eet omdat hij denkt dat zijn vasten al verbroken was… dan wordt het vasten op dat moment daadwerkelijk verbroken en zijn zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht.
5. Geen niyyah vóór fajr, en vóór daʿwah iets doen dat het vasten verbreekt	Handelingdie normaal het vasten verbreken	Ja	Ja	Volgens twee imāms: Ja. Volgens Imām al‑Aʿẓam: Nee.	Als een persoon vóór de tijd van daʿwah iets doet dat zijn vasten verbreekt, zijn zowel qaḍāʾ als kaffārah verplicht… maar volgens Imām al‑Aʿẓam is in dat geval alleen qaḍāʾ nood-zakelijk.
6. Geen niyyah vóór fajr, maar ná daʿwah breken	Eten, drinken, etc.	Ja	Ja	Nee	Als die persoon na de tijd van daʿwah eet of drinkt, is kaffārah volgens alle drie de imāms niet verplicht.
7. Breken van een qaḍāʾ, nadhr of nafl vasten	Elke verbreking	Ja	Ja	Nee	Wanneer men een qaḍāʾ vasten, een gelofte vasten of een vrijwillig (nafl) vasten verbreekt, is er geen kaffārah verschul-digd.
8. Herhaling van een daad die eerder alleen qaḍāʾ vereiste	Opzettelijk dezelfde daad op een andere dag	Ja	Ja	Ja	Als een persoon… op een andere dag dezelfde handeling opnieuw opzettelijk verricht, dan is het voor hem eveneens verplicht om kaffārah te verrichten.

Wanneer wordt géén kaffārah verplicht?

• Als de vastende geen niyyah vóór fajr heeft gemaakt en pas na daʿwah breekt vasten.
• Als de vastende wordt gedwongen te breken.
• Als de vastende breekt om een geldige Sharʿī reden.
• Als het gaat om qaḍāʾ‑, nadhr‑ of nafl‑vasten.
• Als de verbreking gebeurt door een handeling die alleen qaḍāʾ vereist (bijv. opzettelijk braken).

Herhaling van een daad die eerst alleen qaḍāʾvereiste

Als een persoon op één dag van Ramaḍān iets doet dat alleen qaḍāʾ vereist, en hij/zij verricht dezelfde handeling opzettelijk op een andere dag, dan is het voor hem/haar ook verplicht om kaffārah te verrichten. Dus op …

• Dag 1: handeling die alleen qaḍāʾ vereist.
• Dag 2: dezelfde handeling opzettelijk herhalen.
• Resultaat: qaḍāʾ+ kaffārah.

samenvatting

• Qaḍāʾ + Kaffārah: opzettelijk eten, drinken, roken, seksuele gemeenschap, of bewust verder eten na vermeende verbreking — mits een geldige niyyah vóór fajr.

• Alleen qaḍāʾ: geen niyyah vóór fajr, verbreking na daʿwah, of verbreking van qaḍāʾ‑, nadhr‑ of nafl‑vasten.
• Herhaling: een tweede opzettelijke verbreking maakt kaffārah verplicht.